Pers Uyandırıcısı: Evcil tavuk ve horozlar

Vegan veya vejetaryen olmayan restoranların menülerinde zengince bir yer ayırdıkları tavuk yemekleri, diğer protein seçeneklerine göre biraz ucuz olması, kolay üretilmesi, yaygın dağıtım ağına sahip olması, kolay işlenmesi, farklı lezzetlerle bir araya getirilebilmesi, aşçının işini kolaylaştırması gibi yönleriyle maalesef fazlasıyla talep ediliyor. Sadece restoranlar değil kolay ve görece ekonomik çözümler sunduğu için günlük hayatta sıradan mutfakların da yaygın olarak başvurduğu bir seçenek olan tavuk; öğrenci evinde sote, hasta yatağında yatana çorba, meraklısına cordon blue, diyet yapana ilk seçenek olarak birçok kişinin mutfağında kendisine yer buluyor. Şimdi hep birlikte bu çilekeş dostumuzun Antik Çağ’daki öyküsüne kısa bir göz atalım isterseniz.

İNSAN VE TAVUĞUN BULUŞMASI

Tavuk her zaman günümüzdeki kadar popüler bir yiyecek değildi. Arkeolojik veriler en eski evcil tavuk izlerine MÖ 1650’lerde rastlandığını gösteriyor. Muhtemelen Hindistan ile Tayland arasında bir yerlerde yaşayan insanlar doğada bolca bulunan dağ tavuklarıyla bir araya gelmiş, belki de çeltik tarlalarına zarar vermelerini önlemek adına doğadaki tavukları toplamaya çalışmışlardı. Böylece günümüzden yaklaşık olarak 3 bin 500 yıl önce Batı Asya’da insan ve tavuk bir arada yaşamaya başladı. Arkeolojik veriler tavukların yaygın olarak tüketilip tüketilmediği konusunda çok fazla bir şey söylemiyor. Ancak bölgede bulunan az sayıdaki tavuk kemiği onların saygın bir yere sahip olduklarını gösteriyor. Bu durumda akla gelen ilk şey tavukların yumurtaları için kafeslendiği olabilir. Fakat unutmamak gerekir ki dağ tavukları günümüz modern çiftlik tavukları gibi hemen her gün yumurtlamazlar, ilkbahar ve yaz aylarında yalnızca üreme amaçlı olarak yumurtlayan bu tür çok sonraları, günümüze yakın zamanlarda hormonlu yemlerle beslenmeye başlayıncaya kadar günlük yumurta vermekten çok uzaktı.

Evcil tavuğun İran’a ne zaman ulaştığını söylemek zor ancak Mısır’da 9. Hanedan döneminde MÖ 1350’lerde dağ tavuklarının bilindiğini ve duvar resimlerinde bu türlere yer verildiğini biliyoruz. Aynı resimler ördek, kaz ve başka kanatlılara da yer verdiğinden bu türlerin hâlâ av hayvanı olarak görüldüğünü söylemek yanlış olmaz. MÖ 1000’lere gelindiğinde ise tüm bu türlerin hepsi artık kafeslere kapatılmış evcil türlerdi.

Lakonia Vazo Parçası (MÖ 600- 550).

YUNAN EDEBİYATINDA TAVUK VE HOROZ

Homeros’un destanlarında tavuk ve horoz kelimelerine rastlanmaz, eğer doğada kendi halinde yaşayan dağ tavukları varsa bile destanlara girecek kadar kıymet görmedikleri kesindir. Dönemin sanatçıları da Homeros gibi bu canlılara mesafeli durmuş olacak ki MÖ 6. yüzyılda Lakonia Vazoları ortaya çıkıncaya kadar tavuk veya horoz resimlerine rastlanmaz.

Bu noktadan itibaren artık eski Yunan sanatının ve devamında edebiyatının bir parçası halini alacak olan tavuk-horoz teması gözle görülür oluyor, ancak hâlâ bu canlının ne amaçla beslendiğine dair bir ipucu elde edemedik. Herodot’un kitabına konu edindiği Pers-Yunan savaşları siyasi tarih açısından pek çok kez ele alındı, ancak ne yazık ki kültür tarihi çalışmaları için aynı şeyi söyleyemiyoruz. Diller arası etkileşim, transplantasyon, canlı hareketliliği, tohum ve bitkilerin yer değiştirmesi gibi konular hakkında ise birkaç örnek dışında elle tutulabilir bilgiye ulaşmak hala çok uzak bir olasılık.

5. yüzyıl Yunan edebiyatında horoz kelimesine rastlamış olmak heyecan verici olabilir, ancak kelime alektryones yani: ‘uyandırıcı’ anlamına gelir, dahası adı geçen eserlerde ‘Pers Uyandırıcısı’ biçimiyle kullanılmıştır. Bu biçimiyle Herodot’un bize aktarmadığı bitki ve hayvan hareketliliğine bir örnek olarak evcil tavuk ve horozun, Perslerin Lidya Krallığı’nı ele geçirdiği MÖ 546’dan itibaren bölgeye ulaştığını söyleyebiliriz. Yalnız adı hâlâ ‘Pers Uyandırıcısı’ şeklindedir. Muhtemelen zamanın bölümlenmesi ve sabah vaktinin başlaması evcil horozların ötüş saatine uyarlanmak zorunda kalınmıştır. Aslında Yunan halkı kafeste kaz yetiştirmeyi biliyor ve çok eskiden beri uyguluyordu ancak bu canlının üremesi kısıtlı ve gelişimi de yavaş kalıyordu, hızlı büyüyen ve çok üreyen tavuk onu tahtından indirmiş ve yoksul sınıfın beslenmede tercih ettiği bir ürüne dönüşmüştü. Öyle ki 2. yüzyıl şairlerinden Oppian tavuk bakmanın kolay bir iş olduğunu vurgulamak için onları Synesitos antropoisin yani: ‘insanla beraber doyan’ biçiminde tanımlar.

İnsan ve tavuk birlikteliği

ROMA MUTFAĞINDA TAVUK YEMEKLERİ

Eski Yunanlarla uyumlu olarak tavuk Roma’da da görülmeye başlar. Gerçi Akdeniz çevresinde tavuk kemikleri MÖ 8. yüzyıldan itibaren görülmeye başlansa da görsel sanat eserlerinde belirmeye başlaması Yunanlılarınkiyle uyumludur. Fakat tavuk tüketiminin belirgin biçimde arttığı yer Roma dünyası olmuştur. Büyük çiftliklerde çok sayıda tavuğun yenmek amacıyla beslendiğine dair yazılı ve arkeolojik bulguya sahibiz. Bazı çiftliklerde sadece bu işle ilgilenen köleler olduğunu biliyoruz. Ayrıca Petronius’un romanındaki korkunç tasvirinde olduğu gibi içi daha küçük kuşlarla doldurularak pişirildiklerini de. Romalıların sadece tavuk değil, yumurta da yediklerini biliyoruz.

Akşam yemeklerinin bir parçası olan gustatio (tadımlık) bölümünde konuklara sunulanlar arasında haşlanmış yumurta da olurdu. Varlıklı sınıfın tüketeceği tavuklar içi yemiş dolu sepetlerde özenle beslenerek semirtilirdi, Martialis’in yergilerinde sırf ciğerleri şarapla dolup lezzetlensin diye tavukların canlı canlı şaraba batırılarak boğulduğu bilgisi yer alır ki bu Romalıların yapmayacağı bir şey değildi. Usta aşçıların görsel açıdan süslü tavuklar pişirdiğini biliyoruz ancak en ustaları horoz ibiklerini bile lezzetli şekilde pişirmekle övülürlerdi.

Apicius mahlasıyla bilinen meşhur yemek kitabında tavukla yapılan 15 yemek yanında, bazı salatalara eklenen haşlanmış yumurtalar, sosis dolgu malzemesine eklenen çiğ yumurtalar ile sosları kalınlaştırmak için kullanılan yumurta sarılarını da hesaba katacak olursa tavuk tüketiminde bugün soframızda ne varsa aynısını Romalıların da uyguladığını söyleyebiliriz. Apicius’un kullandığı ‘Numidia usulü tavuk’, ‘Parthia usulü tavuk’ gibi isimlendirmeler bazı tavuk yemeklerinin Roma’ya dışarıdan geldiğini gösterir.

Yumurtlayan tavuk

Tavuk yemekleri Romalıların yüksek mutfak kültüründe kendisine yer bulduğundan beri etkisini artırarak günümüze kadar sürdürüyor. İnsanın ayaklarının dibinde doyan bu minyatür canlı sanki Jurassic Park’tan çıkmış canlıların küçülmüş hali gibi görünse de binlerce yıldır eti, tüyü ve yumurtalarıyla insanlığa esir olmuş durumda.

Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü, Doç. Dr.*

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

slotbar
superbahis
timebet
tipobet
tumbet
vdcasino
vevobahis
bahiscom
casibom giriş
lidyabet giriş
lidyabet
jojobet
betmarlo giriş
marsbahis giriş
betcup giriş
bets10
Asyabahis
betmoon
betnano
limanbet
dinamobet
1xbet
nakitbahis
ngsbahis
bahigo
onwin
paribahis
perabet
piabet
pinup
pulibet
redwin
sahabet
bahigo
perabet
ngsbahis
onwin
bahiscom
paribahis
belugabahis
tipobet
piabet
pulibet
sahabet
bahigo
limanbet
makrobet
mariobet
meritking
mobilbahis
mostbet
cratosslot
sekabet
dinamobet
bahigo
perabet
ngsbahis
onwin
bahiscom
paribahis
belugabahis
tipobet
bahigo
onwin
bahigo
betcup
matbet
mariobet
mariobet
setrabet giriş
supertotobet giriş
tarafbet giriş
tipobet giriş
tulipbet giriş
tümbet giriş
vdcasino giriş
winxbet giriş
betpark
betroad
bets10
bettilt
betvole
casibom
casinomaxi
casinoper
dinamobet
grandpashabet
goldenbahis
holiganbet
hovardabet
imajbet
interbahis
jojobet
asyabahis
bahsegel giriş
bahsegel giriş
casibom giriş
betvole
casibom
bets10
casinomaxi
casinomaxi
casinoper
cratosslot
dinamobet
dumanbet
grandpashabet
betvole
casibom
bets10
casinomaxi
casinomaxi
casinoper
cratosslot
dinamobet
dumanbet
grandpashabet
superbetin
sekabet giriş
rexbet
rokubet
romabet
sahabet
savoybet
sekabet
setrabet
superbet
tarafbet
tipobet
tulipbet
tumbet
winxbet
neyine
noktabet
norabahis
oleybet
onbahis
onwin
orisbet
padisahbet
palacebet
paribahis
parmabet
perabet
piabet
pinup
pokerbeta
polobet
pusulabet
redwin
kralbet
ligobet
mariobet
limanbet
limanbet
matadorbet
matbet
meritking
milanobet
milosbet
mostbet
mrbahis
nakitbahis
extrabet
gobahis
gorabet
hilbet
ikimisli
Abdulla62630105
jetbahis
jojobet
klasbahis
betpark
betpas
betper
interbahis
goldenbahis
betcup
slotbar
asyabahis
xslot
restbet
rexbet
rokubet
romabet
sahabet
savoybet
sekabet
setrabet
supertotobet
superbet
tipobet
tarafbet
tulipbet
tumbet
winxbet
vdcasino
markajbet
asyabahis
slotbar
xslot
rexbet
romabet
sahabet
savoybetting
savoybetting
sekabet
setrabet
venüsbet
winxbet
orisbet
padişahbet
palacebet
paribahis
parmabet
perabet
piabet
pinup
polobet
pusulabet
redwin giriş
kordonbet
deneme bonusu veren siteler
deneme bonusu veren siteler
kralbet
ligobet
matbet
matadorbet
milanobet
milosbet
mobilbahis
mostbet
mrbahis
nakitbahis
extrabet
favoribahis
favorisen
gobahis
gorabet
grandpashabet
hilbet
ikimisli
imajbet
intobet
jasminbet
jetbahis
jojobet
klasbahis
betorspin
betpark
betpas
betper
betroad
betsat
bettilt
betturkey
betvole
casibom
casinovale
celtabet
dinamobet
discountcasino
dumanbet
elexbet
elitbahis
Deneme bonusu veren siteler
denizli escort
Deneme bonusu veren siteler
Deneme bonusu veren siteler
avcılar escort
esenyurt escort
bahçeşehir escort
beylikdüzü escort
bakırköy escort
halkalı escort
şirinevler escort
şişli escort
istanbul escort
esenyurt escort
avcılar escort
tarafbet
betist giriş
showbet
xslot giriş
favorislot
barn festival
pragmatic slot oyunları
radissonbet
egt oyna
betmarlo
floating dragon oyna
bonus hunt" rel="dofollow">bonus hunt">bonus hunt
aresbet
tombala oyna
wild wild riches oyna
betibom
dog house megaways
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
wild west gold oyna
markaj giriş
trwin giriş
altıncasino
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
sugar rush oyna
hiperwin
sweet bonanza oyna
diyarbet
diyarbet
mrbahis
favorislot
markaj giriş
trwin
big bass bonanza oyna
gates of olympus oyna
egt oyna
favorislot
markaj giriş
trwin
betingo
bahisbudur
casi pol
casipol giriş
casipol giriş
casipol
casipol
romabet
mrbahis
casipol şikayetvar
casipol giriş
casipol twitter
casipol şikayet
casipol
casipol güncel giriş
casipol güncel
casipol giriş
casipol girişi
betturkey
esenyurt escort
Pendik Escort
pendik escort
padişahbet
ultrabet